تأثیر انگیزه و هدف از سفر بر رفتار رانندگی

رانندگی‌های روزمره مانند رفتن به سرکار یا مدرسه، معمولاً تکراری و عادی هستند و خطر اصلی آن‌ها در یکنواختی و کاهش هوشیاری نهفته است. وقتی مسیر را هر روز طی می‌کنید، مغز شما به اصطلاح «خلبان خودکار» می‌شود و ممکن است جزئیات مهمی را نادیده بگیرد. در مقابل، رانندگی با هدف تفریح یا گشت‌وگذار، معمولاً با سرعت کمتر و دقت بیشتر همراه است، زیرا راننده از مسیر لذت می‌برد و عجله ندارد. اما خطرناک‌ترین حالت، رانندگی با انگیزه «رسیدن به موقع» یا «فرار از تأخیر» است. در این حالت، فرد دچار نوعی فشار زمانی می‌شود که او را به سمت سبقت‌های خطرناک، نادیده گرفتن چراغ قرمز و تغییر مسیرهای ناگهانی سوق می‌دهد. این انگیزه می‌تواند آنقدر قوی باشد که تمام توانایی‌های شناختی و ادراکی را تحت شعاع قرار دهد. از سوی دیگر، رانندگی با انگیزه جابه‌جایی بار یا مسافر (مثل تاکسی‌رانان یا رانندگان کامیون) انگیزه‌ای مالی و اقتصادی دارد که ممکن است فرد را به سمت کار بیشتر و استراحت کمتر سوق دهد، که همانطور که پیشتر اشاره شد، به خستگی و کاهش دقت منجر می‌شود. همچنین انگیزه اجتماعی نیز مهم است؛ وقتی شما مسئولیت جان مسافران را بر عهده دارید (خانواده، دوستان، یا همکاران)، معمولاً محتاط‌تر رانندگی می‌کنید، مگر اینکه تحت تأثیر فشار اجتماعی (مثل تشویق دوستان به سرعت بالا) قرار بگیرید که این یک انگیزه منفی است. تحقیقات نشان می‌دهد رانندگانی که هدف مشخصی برای سفر خود دارند و از قبل برنامه‌ریزی کرده‌اند، معمولاً تخلفات کمتری مرتکب می‌شوند، زیرا ذهن آن‌ها با برنامه‌ریزی مسیر، انتخاب زمان مناسب و توقف‌های منظم، مشغول است. اما رانندگی بی‌هدف (مثل پرسه‌زدن در خیابان‌ها بدون مقصد) می‌تواند باعث سردرگمی، تغییر مسیرهای ناگهانی و تصمیمات لحظه‌ای شود که خطرناک است. بنابراین، پیش از شروع هر سفر، از خود بپرسید: «هدف من از این رانندگی چیست؟ آیا عجله دارم؟ آیا می‌توانم مسیر جایگزین یا زمان دیگری را انتخاب کنم؟» این خودآگاهی انگیزشی، یکی از قدرتمندترین ابزارهای روانشناسی برای افزایش ایمنی است و به شما کمک می‌کند تا آگاهانه‌تر، آرام‌تر و هوشمندانه‌تر رانندگی کنید.

سمیه  یقینی دانشجوی دکترا روانشناسی 
معاونت فرهنگی و اجتماعی کلانتری 113 بازار